CARI​ พาสื่อมวลชนลงพื้นที่ถอดบทเรียนแก้ไขปัญหาพยาธิใบไม้ตับและมะเร็งท่อน้ำดี​ 2​ ลุ่มน้ำ

วันที่​ 26-28​ มิถุนายน​ 2563 ที่ผ่านมา สถาบันวิจัยมะเร็งท่อน้ำดี​ มหาวิทยาลัยขอนแก่น​ นำโดย​ รศ.ดร.ณรงค์​ ขันตีแก้ว​ ผู้อำนวยการสถาบันวิจัยฯ พร้อมด้วยคณะทำงาน​ นักวิจัยและสื่อมวลชน​ ลงพื้นที่เข้าเยี่ยมชมการดำเนินงาน​ภายใต้โครงการอำเภอต้นแบบแก้ไขปัญหาโรคพยาธิใบไม้ตับและมะเร็งท่อน้ำดี​

โดยในวันแรก​ วันที่​ 26​ มิถุนายน​ 2563​ ทีมงานลงพื้นที่เยี่ยมชมการตรวจคัดกรองมะเร็งท่อน้ำดีด้วยเครื่องอัลตร้าซาวด์ ที่​โรงพยาบาลโกสุมพิสัย​ อ.โกสุมพิสัย​ จ.มหาสารคาม​ ให้การต้อนรับโดย​ นายแพทย์ชัยวุฒิ​ ชัยดีกระยอม​ ผู้อำนวยการโรงพยาบาล​โกสุมพิสัย​

โดย​ นายแพทย์ชัยวุฒิ​ ชัยดีกระยอม ผู้อำนวยการ​ รพ.โกสุมพิสัย​ กล่าวว่า​ “พื้นที่อำเภอโกสุมพิสัยเป็นพื้นที่ที่มีการดำเนินงานแก้ไขปัญหาพยาธิใบไม้ตับและมะเร็งท่อน้ำดีมาอย่างต่อเนื่อง​ เราทำงานร่วมกับภาคีเครือข่ายหลายภาคส่วน​ โดยหนึ่งในภาคีที่สำคัญ คือ​ สถาบันวิจัยมะเร็งท่อน้ำดี​ ม.ขอนแก่น​ ที่ได้ลงมาทำงานแก้ไขปัญหาร่วมกัน​ ที่​ รพ​ โกสุมพิสัย​ เราได้รับการสนับสนุนเครื่ิองอัลตร้าซาวด์จากสถาบัน​ฯ​ มาจำน​วน​ 1​ เครื่ิอง​ พร้อมระบบ​ CASCAP​ Cloud ที่สามารถบันทึกข้อมูลลงระบบ​ Isan Cohort ได้ทันที​ ตอนนี้ที่ รพ.โกสุมพิสัย​ เรามีคลินิกตรวจคัดกรองมะเร็งท่อน้ำดี​ ทุกวัน​จันทร์ วันอังคารและวันพุธ​ สามารถตรวจคัดกรองกลุ่มเสี่ยงได้มากกว่า​ 200​ คนต่อสัปดาห์​ ซึ่งจะสามารถค้นหาผู้ป่วยมะเร็งท่อน้ำดีในระยะแรก​ในพื้นที่ได้​”

จากนั้น​ วันที่​ 27​ มิถุนายน​ 2563​ คณะทำงานได้เดินทางลงพื้้นที่​ อ.ท่าคันโท​ จ.กาฬสินธุ์​ เพื่อศึกษาการทำงานเชิงบูรณาการแก้ไขปัญหาพยาธิใบไม้ตับและมะเร็งท่อน้ำดีและวิถีชีวิตของชุมชนรอบบริเวณลุ่มน้ำปาว​ โดยมีนายชรินทร์​ ภู่ชัย​ นายอำเภอท่าคันโท ​และ​ นพ.พุทธรักษ์​ ดีสิน​ ผู้อำนวยการโรงพยาบาลท่าคันโท​ พร้อมทีมงานให้การต้อนรับ​

อำเภอท่าคันโท​ เป็นอำเภอที่มีภูมิประเทศที่ตั้งอยู่เชิงเขาภูพระ และภูโน​ ด้านหลังติดริมแม่น้ำปาว​ ดังนั้น​ประชาชนในพื้นที่ส่วนใหญ่จึงมีวิถีชีวิตที่มีพฤติกรรมการบริโภคปลา​ โดยเฉพาะปลาน้ำจืดวงศ์ปลาตะเพียน ซึ่งเสี่ยงต่อการติดโรคพยาธิใบไม้ตับ​ ผลการตรวจพยาธิใบไม้ตับในพื้นที่​ ​ปี​ 2560-2562 พบว่า ​อ.ท่าคันโท​ มีอัตราการติดเชื้อพยาธิใบไม้ตับ​ ร้อยละ​ 0.77, ร้อยละ 1.25 และร้อยละ 0.8 ตามลำดับ

ายแพทย์พุทธรักษ์​ ดีสิน ผู้อำนวยการโรงพยาบาลท่าคันโท กล่าวว่า “อำเภอท่าท่าคันโท มีประชากร 4 หมื่นกว่าคน ด้วยภูมิประเทศอยู่ติดแม่น้ำปาว ทำให้อุดมสมบูรณ์ไปด้วยปลา กลุ่มเสี่ยงพยาธิใบไม้ตับมีค่อนข้างสูง ดังนั้นเราจึงเดินหน้าทำงานเชิงรุกแก้ไขปัญหาพยาธิใบไม้ตับและมะเร็งท่อน้ำดีแบบมีส่วนร่วมกับทุกภาคส่วนทุกหน่วยงานทั้งภาครัฐและเอกชนในอำเภอ มีการแต่งตั้งคณะกรรมการทำงานทั้งในส่วนอำเภอและส่วนตำบล ทำงานโดยยึดชุมชนเป็นฐาน มีการสร้างธรรมนุญไม่กินปลาดิบในชุมชน เช่น มีงานบุญ งานศพปลอดปลาดิบทุกหมู่บ้าน ถ้าไม่ปฏิบัติตามข้อตกลง ต้องเสียค่าปรับ 1,000 บาท นอกจากนี้เรายังมีกิจกรรมเต้นบาสโลบเลิกกินปลาดิบทั้งตำบล มีหมอลำกลอนต้านพยาธิใบไม้ตับและมะเร็งท่อน้ำดี มีเครือข่าย อสม./อย.น้อย ต้าน OV ในโรงเรียน ซึ่งจะเห็นได้ว่าในชุมชนและทุกโรงเรียนของ อ.ท่าคันโท เรามีการสร้างการรับรู้และสร้างความตระหนักได้อย่างทั่วถึง นอกจากนี้เรายังมีการตรวจคัดกรองมะเร็งท่อน้ำดีให้กับกลุ่มเสี่ยงอยู่เสมอ เรามีความมุ่งหวังที่จะลดอัตราผู้ติดเชื้อพยาธิใบไม้ตับ และลดอัตราผู้เสียชีวิตจากมะเร็งท่อน้ำดีลง เพื่อคุณภาพชีวิตที่ดีของชาวท่าคันโท”

จากนั้นในวันที่ 28 มิถุนายน 2563 คณะทำงานได้ลงพื้นที่ โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลบ้านหนองไผ่ ต.เสาเล้า อ.หนองกุงศรี จ.กาฬสินธุ์ เพื่อเข้าเยี่ยมชมกระบวนการทำงานแก้ไขปัญหาพยาธิใบไม้ตับและมะเร็งท่อน้ำดี ให้การต้อนรับโดย นายสมดี โคตตาแสง สาธารณสุขอำเภอหนองกุงศรี โดยการทำงานแก้ไขปัญหาฯ ของอำเภอหนองกุงศรีมีการรณรงค์สร้างการรับรู้ถึงภัยของพยาธิใบไม้ตับและมะเร็งท่อน้ำดี ทั้งในประชาชนและสถานศึกษาในพื้นที่อย่างต่อเนื่อง ซึ่งทางสถาบันวิจัยมะเร็งท่อน้ำดีจะได้มาร่วมเป็นภาคีเครือข่ายในการดำเนินงานแก้ไขปัญหาพยาธิใบไม้ตับและมะเร็งท่อน้ำดี

สถาบันวิจัยมะเร็งท่อน้ำดี ได้ดำเนินงานขับเคลื่อนการแก้ไขปัญหาพยาธิใบไม้ตับและมะเร็งท่อน้ำดี ผ่านโครงการแก้ไขปัญหาพยาธิใบไม้ตับและมะเร็งท่อน้ำดีเชิงบูรณาการ หรือเรียกกันในชื่อ “โครงการอำเภอโมเดล” โดยมุ่งเน้นการลดอัตราการติดพยาธิใบไม้ตับ เน้นการรณรงค์และสร้างความตระหนักครอบคลุมทั้งพื้นที่ การคัดกรองกลุ่มเสี่ยงพยาธิใบไม้ตับด้วยการตรวจคัดกรอง คัดกรองมะเร็งท่อน้ำดีด้วยเครื่องอัลตร้าซาวด์ เพื่อให้ผู้ป่วยโรคมะเร็งท่อน้ำดีระยะแรกในพื้นที่ดำเนินการเข้าสู่การผ่าตัดรักษาและเพิ่มอัตราการรอดชีพของผู้ป่วยมะเร็งท่อน้ำดีที่รับการผ่าตัดรักษาในพื้นที่ดำเนินการ ซึ่งอำเภอท่าคันโท เป็นหนึ่งในพื้นที่นำร่องของจังหวัดกาฬสินธุ์ ที่ทางสถาบันวิจัยฯ ได้รับการสนับสนุนจากสำนักงานการวิจัยแห่งชาติ (วช.) โดยร่วมมือกับคณะกรรมการเขตสุขภาพเพื่อประชาชน เขตพื้นที่ 7 และหน่วยงานภาคีเครือข่ายในพื้นที่ ได้นำเอาโครงการวิจัยในการแก้ปัญหาพยาธิใบไม้ตับและมะเร็งท่อน้ำดีในด้านต่างๆ มาขับเคลื่อนแก้ไขปัญหาพยาธิใบไม้ตับและมะเร็งท่อน้ำดีร่วมกับประชาชนในพื้นที่ ซึ่งมีแนวทางการดำเนินงานที่สอดรับกับอุดมการณ์ของมหาวิทยาลัยขอนแก่น ที่ยึดถือการเป็นมหาวิทยาลัยแห่งการอุทิศเพื่อสังคม เพื่อแก้ไขปัญหาและยกระดับคุณภาพชีวิตของผู้คนในสังคมโดยเฉพาะภาคอีสาน

ภาพ/ข่าว : ปณิธาน ศรีบุญเรือง